Dostępne zagadnienia z Pedeutologii

Stres – nieswoista reakcja organizmu na stawiane mu wymagania.

Na stres składają się:

• warunki obiektywne

• indywidualne strategie pokonywania stresu

Stres dzieli się na:

• biologiczny – zespół zmian fizjologicznych o charakterze przystosowawczym mających na celu obronę przed czynnikami szkodliwymi (pocenie, żołądek, czerwienienie się, trzęsące ręce). Definicję stresu biologicznego wymyślił Seley.

• psychologiczny – są to zmiany w psychologicznych mechanizmach regulacyjnych i czynnościach pod wpływem różnego rodzaju trudności

Eustres – stres pozytywny, objawy: np. Mobilizacja, odpieranie zagrożenia.

Dystres – chroniczny, prowadzący do komplikacji np. kiedy zagrożenie, przeciążenie jest długotrwałe, przybywa czynników szkodliwych, organizm traci umiejętność samoregulacji.

Reakcje:

• fizjologiczne – wzmożona aktywność serca i układu krążenia, zaburzenia trawienia, zwiększone napięcie mięśni.

• psychiczne – podwyższona uwaga i szybkość reakcji, zwiększona zdolność percepcji w związku z oczekiwanymi wydarzeniami, uczucie podniecenia i napięcia, lęk, trema lub wesołość

Przyczyna stresu u nauczycieli jest ilość podejmowanych decyzji oraz stany konfliktowe.

Dwa typy ludzi podatnych na stres:

Typ A:

• niecierpliwość

• wybujała ambicja

• ciągłe konkurowanie ze wszystkimi o wszystko

• agresywność

• wymagający od siebie i innych

Typ B:

• opanowany

• zrównoważony

• spokojny

• nie przejawiający nadmiernych ambicji

Fazy rozwoju stresu:

1. Mobilizacji (stadium alarmowe) – pozytywny stres, do pokonywania trudności

2. Rozstrojenia (stadium odporności) – pojawiają się czynniki, których nie potrafimy pokonać

3. Destrukcji – rozregulowanie mechanizmów regulujących np. agresja

Sytuacja trudna – gdy brak jest odpowiedniości pomiędzy zadaniem, czynnościami i warunkami zewnętrznymi i/lub wewnętrznymi człowieka. Może być obiektywna lub subiektywna.

Typy sytuacji trudnych:

• deprywacja – związana z niemożnością zaspokojenia potrzeb, brak czegoś, utrata

• przeciążenie – pracą, nauką; psychiczne i fizyczne

• utrudnienie – wszelkie przeszkody

• zagrożenie – jest skutkiem trzech poprzednich

• konflikty motywacyjne – wybór między rzeczami

Stres zawodowy – subiektywna, negatywna reakcja na te aspekty pracy zawodowej, które zagrażają samoocenie nauczyciela oraz jego dobremu samopoczuciu.

Stresory:

• Przeciążenie pracą zawodową

• Brak uznania dla nauczycieli ze strony społeczeństwa

• Nieracjonalne wymagania przełożonych

• Warunki materialne

• Brak współpracy z rodzicami

• Zachowania dysfunkcjonalne uczniów

• Brak motywacji uczniów do nauki

Strategie obronne:

• Socjalizacja

• Dominacja

• Negocjacje

• Fraternizacja

• Nieobecność i wycofywanie się

• Moralizowanie

• Rytuał i rutyna

• Terapia zajęciowa

Wypalenie zawodowe (burn – out):

• skutek przewlekłego stresu, niezmodyfikowanego własna aktywnością zaradczą

• kryzys – gdy cele pozostają niespełnione przez długi czas

• konflikt osiągnięć – wysiłek sprzeczny sam w sobie, motywacja osiągnięć blokowana przez świadomość daremności działań

Przyczyny wypalenia:

• naruszenie równowagi pomiędzy celami indywidualnymi a celami instytucji

• wysokie oczekiwania społeczne a niski status

• brak zrozumienia problemów osobistych przez dyrektorów szkół

• konflikty i „układy” w zespołach nauczycielskich

• konfrontacja ideałów z realiami

• poczucie niekompetencji

Zespół wypalenia zawodowego:

• Wyczerpanie emocjonalne – jest wynikiem przeciążenia, zbyt częstych konfliktów interpersonalnych

• Depersonalizacja – polega na zmianie nastawienia do ludzi (obojętność, negatywny stosunek)

• Obniżenie potrzeby osobistych sukcesów – spadek satysfakcji zawodowej

Typy objawów:

• Fizyczne – poczucie zmęczenia, choroby

• Emocjonalne i behawioralne

• Rodzinne i społeczne – zakłócone relacje w rodzinie

• Związane z pracą

Etapy wypalenia zawodowego:

1. dostrzeganie ograniczeń płynących z wykonywanego zawodu

2. fizyczne zmęczenie, emocjonalna pustka lub intensywny lęk

3. zachowania obronne o charakterze dysfunkcjonalnym